• Türkçe
  • English
Ders Kodu: 
CULA 499
Ders Tipi: 
Alan Seçmeli
Teori Saati: 
3
Uygulama Saati: 
0
Kredi: 
3
AKTS: 
6
Dersin Dili: 
İngilizce
Dersin Amacı: 
Dersin amacı Anadolu folklorunda yaşayan yemekle ilgili inanış, ritüel ve uygulamaları öğrenmek ve anlamak; yemeğin sembolik anlamlarla sosyal yaşamdaki birleştiriciliğini kavramak; özgün reçeteler toplayarak bu reçeteleri kayıt altına almak ve uygulamak.
Dersin İçeriği: 

Anadolu folklorunda önemli bir yer tutan farklı cemaatlere ait yemek inanış ve ritüelleri ve sembolik anlamları; Doğum, sünnet, düğün, ölüm gibi geçiş törenlerinde, dini bayram ve oruç dönemlerinde; mevsimsel döngülerle ilgili Hıdrellez Nevruz gibi günlerde yemeğin rolü ve yemekle ilgili inanış ve uygulamalar. Yemekle ilgili ritüellerin tarihsel geçmişi ve anlamı. Ekmek, tuz gibi temel gıda maddelerinin sembolik anlamları ve sağaltma, nazar gibi alanlarda kullanılışı. Doğum günü pastası, yeni yıl yemeği gibi Batı kökenli modern yemek ritüellerinin ortaya çıkışı.

Dikey Sekmeler

Dersin Akışı

DERSİN AKIŞI
HAFTA BAŞLIKLAR ÇALIŞMA MATERYALLERİ
 
1 Ritüel nedir?

Gıdaların inanç ve ritüellerdeki sembolik anlamı

 

L. M. Long . “Food as Symbol”, in Encylopedia of Food & Culture, p.376-378
2 The social function of rituals; types of rituals “Feasts, Festivals and Fasts”, in Encylopedia of Food & Culture, p. 626- 629.
3 Ritüellerin toplumsal işlevi; ritüel türleri

Doğum ,Diş buğdayı- Diş Hediği, Sünnet

 

N. Halıcı. “Doğum- Sünnet”, Ege Bölgesi Yemekleri, 1981

N. Halıcı. “Geçiş Dönemleriyle İlgili İkram ve Yiyecekler”, Karadeniz Bölgesi Yemekleri, Konya 2001, s.45-95.

M. Üçer, “Doğum, Diş Hediği, Sünnet”, Anamın Aşı Tandırın Başı, İstanbul 2006, p. 318-320

4 Yemeğin geçiş törenlerinde işlevi:

Düğün (nişan, kına gecesi, düğün)

N. Halıcı. “Geçiş Dönemleriyle İlgili İkram ve Yiyecekler”, Karadeniz Bölgesi Yemekleri, Konya 2001, s.45-95.

N. Halıcı. “Söz Kesme- Nişan- Düğün- Ölüm”, Ege Bölgesi Yemekleri, 1981

M. Dağdeviren“ Keşkek Ağzımız Tadı”, Yemek ve Kültür, sayı 12

5 Yemeğin geçiş törenlerinde işlevi:

Ölüm

 

 

 Harun Yıldız. “Alevi Geleneğinde Ölüm ve Ölüm Sonrası Tören ve Ritüeller”, 25-26 Kasım 2004 Uluslararası Türk Kültüründe Ölüm Sempozyumu, Marmara Üniversitesi
6 Dini Günlerde Yiyecek: Oruç ve Aşure ritüeli

 

M. H. Sauner, “Temel Ezginin Üç Örneği: Aşure, Anuşabur,Koliva » Yemek ve Kültür, sayı, 13

Ö. Samancı, “Aşure”,  Yemek ve Kültür, sayı, 13

Ö. Samancı, “19. Yüzyıl İstanbul’unda Ramazan Sofraları”, Yemek ve Kültür, sayı 14

N. Berkok. K. Toygar. Ramazan Yemekleri ve Mutfak Kültürü, Ankara 1996.

N. Halici. “Kutsal Günlere Ait Yiyecek ve İnanışlar”, Ege Bölgesi Yemekleri, 1981

N. Halıcı, “Kutsal Günlerle İlgili İkram ve Yiyecekler”, Karadeniz Bölgesi Yemekleri, Konya 2001, p. 96-115

7 Dini Bayramlar: Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Kandiller. Eksen. “Bayramlarımız”, Çokkültürlü İstanbul Mutfağı, İstanbul 2001.

M. Üçer. “Dini Bayramlar ve Özel Günler, Anamın Aşı Tandırın Başı, İstanbul 2006,s. 303- 308.

N. Halici. “Kutsal Günlere Ait Yiyecek ve İnanışlar”, Ege Bölgesi Yemekleri, 1981

N. Halıcı, “Kutsal Günlerle İlgili İkram ve Yiyecekler”, Karadeniz Bölgesi Yemekleri, Konya 2001, p. 96-115.

Ö. Samancı, “19. Yüzyıl İstanbul’unda Ramazan Sofraları”, Yemek ve Kültür, sayı 14.

8 Midterm  
9 Dini Ziyafetler: Noel, Paskalya, Yeni Yıl,

Pesah.

 

“Bayramlar- Pesah”, İzmir Sefarad Mutfağı, 2004, p. 110-125

S. Bozis. Noel ve Yılbaşı Hazırlıkları, Karnaval Ayı, Büyük Oruç ve Sonrası İstanbul Lezzeti, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

N. Halıcı, “Paskalya Bayramı-“, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Yemekleri.

10 Mevsimlik dönemlerde gıda ile ilgili olaylar

Nevruz - Hıdrellez- Hasat Festivalleri

 

M. Dağdeviren.      “Hıdrellez ve Dortulu Pilav”, Yemek ve Kültür, Sayı 6.

M. Üçer. “Sultan Nevruz ve Hıdrellez”, Anamın Aşı Tandırın Başı, İstanbul 2006, p. 326- 334.

11 Yemek adamak / sunmak: yağmur duası, acele bacı helvası,

Zekeriya sofrası, fedakarlık

 

“Sacrifice”, Encylopedia of Food & Culture, p. 223-224

M. Üçer. “Helva İle İlgili Gelenekler”, Anamın Aşı Tandırın Başı, İstanbul 2006, p. 211

N. Halici.”Neşeli Günlerle İlgili İkram ve Sofralar” “İstek Dilek Sofralarıyla İlgili”, Karadeniz Bölgesi Yemekleri, Konya 2001, p.96-122.

12 Yemeğin sembolik anlamı: ekmek, tuz, helva,

Baklava..eg.

« Helva» İstanbul Ansiklopedisi,, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, vol. 4 .p. 47-48

V. Günay. “Türk Sosyo-Kültürel Hayatında Tuzun Yeri Üzerine”, Tuz Kitabı, Kitabevi, 2004, p. 105- 112

A. Ünsal. “İnançlarda Dinlerde v e Anadolu Folkorunda Ekmek”, Nimet Geldi Ekine, İst. p. 81- 98.

İ. Ortaylı. “Baklava Alayı”, İstanbul Ansk., Tarih Vakfı , vol. 2 .p. 5

13 Tasavvuf emirlerinde yiyecek ritüelleri

Mevlevi ve Bektaşi emirleri

 

Asuman Bektaş. “Mevlevilikte Matbah Terbiyesi”, Yemek ve Kültür, no 5.

N. Halıcı, Sufi Cuisine, London 2005.

S. Soysal. Derviş Sofraları, İstanbul 2007.

14 Modern yemek ritüellerinin Türk kültürüne uyarlanması

Doğumgünü kutlaması

Yeni yıl kutlaması

Düğün pastaları

“Birthday Foods”, Encylopedia of Food & Culture, p. 212-214

“Wedding Cakes”, Encylopedia of Food & Culture, p. 521-523

 

Kaynaklar

RECOMMENDED SOURCES
TextBook:      Encylopedia of Food & Culture. Ed. S. Kats, 2003. (related parts);

E. Artun. Türk Halk Bilimi, Kitabevi 2005.

 
Additional Resources:

 

Z. Nahya. “Özel Gün Yemekleri”, Türk Mutfağı Sempozyum Bildirileri, 1983. 

Dilek Yalçın Kılıç. “Mengende Özel Gün Yemekleri”, Milli Folklor, 2010. 22/86.

Vildan Karataş, “Sivas Ali Baba Mahallesi’nde Hıdırellez İnancı ve Bu İnanca Bağlı İnanışlar”, Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi International Journal of Social and Economic

Ö. Samancı. S. Özilgen. “Lokum” “Akide Şekeri”, Kadim Lezzetler, 2014.Sciences 2 (1): 43-46, 2012.

A. Ö. Tan. “Be Merry, Around a Wheat Berry! The Significance of Wheat in Anatolian Rituals and Celebrations”. Oxford Food Symposium Proceedings.

N. Halıcı. Ege Bölgesi Yemekleri, 1981

N. Halıcı. Karadeniz Bölgesi Yemekleri, Konya 2001, s.45-95.

M. Üçer, Anamın Aşı Tandırın Başı, İstanbul 2006, p. 318-32

M. Dağdeviren“ Keşkek Ağzımız Tadı”, Yemek ve Kültür, sayı 12

Harun Yıldız. “Alevi Geleneğinde Ölüm ve Ölüm Sonrası Tören ve Ritüeller”, 25-26 Kasım 2004 Uluslararası Türk Kültüründe Ölüm Sempozyumu, Marmara Üniversitesi.

“Bayramlar- Pesah”, İzmir Sefarad Mutfağı, 2004, p. 110-125

S. Bozis. Noel ve Yılbaşı Hazırlıkları, Karnaval Ayı, Büyük Oruç ve Sonrası İstanbul Lezzeti, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

N. Halıcı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Yemekleri.

M. H. Sauner, “Temel Ezginin Üç Örneği: Aşure, Anuşabur,  Koliva » Yemek ve Kültür, sayı, 13

Ö. Samancı, “Aşure”,  Yemek ve Kültür, sayı, 13

Ö. Samancı, “19. Yüzyıl İstanbul’unda Ramazan Sofraları”, Yemek ve Kültür, sayı 14

N. Berkok. K. Toygar. Ramazan Yemekleri ve Mutfak Kültürü, Ankara 1996.

M. Dağdeviren.      “Hıdrellez ve Dortulu Pilav”, Yemek ve Kültür, Sayı 6.

« Helva» İstanbul Ansiklopedisi,, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, vol. 4 .p. 47-48

V. Günay. “Türk Sosyo-Kültürel Hayatında Tuzun Yeri Üzerine”, Tuz Kitabı, Kitabevi, 2004, p. 105- 112

A. Ünsal. “İnançlarda Dinlerde v e Anadolu Folklorunda Ekmek”, Nimet Geldi Ekine, İst. p. 81- 98.

İ. Ortaylı. “Baklava Alayı”, İstanbul Ansk., Tarih Vakfı , vol. 2 .p. 5

N. Halıcı, Sufi Cuisine, London 2005.

S. Soysal. Derviş Sofraları, İstanbul 2007.

Asuman Bektaş. “Mevlevilikte Matbah Terbiyesi”, Yemek ve Kültür, no 5.